DiversifyEU – Unia Europejska chce monitorować łańcuchy dostaw i ograniczać zależność od Chin. Czy przedsiębiorców czekają nowe obowiązki?
Komisja Europejska chce dokładniej monitorować łańcuchy dostaw produktów krytycznych i ograniczyć zależność unijnego przemysłu od dostaw z Chin. Czy w ramach DiversifyEU firmy będą musiały przekazywać dane o swoich dostawcach lub szukać nowych źródeł zaopatrzenia? Sprawdzamy, jakie rozwiązania są rozważane i co mogą oznaczać dla polskich przedsiębiorców.
Komisja Europejska przygotowuje inicjatywę DiversifyEU, której celem jest ograniczenie strategicznej zależności europejskiej gospodarki od dostawców z państw trzecich, w szczególności w obszarze surowców, komponentów i technologii krytycznych. Planowane rozwiązania mogą obejmować nowe instrumenty handlowe, wsparcie dywersyfikacji dostaw oraz rozbudowę mechanizmów monitorowania łańcuchów dostaw. Istotne jest również to, że Komisja analizuje możliwość pozyskiwania bardziej szczegółowych informacji bezpośrednio od przedsiębiorstw. Co wiadomo o przygotowywanych rozwiązaniach i kiedy mogą pojawić się nowe przepisy?
Dwie inicjatywy, jeden kierunek zmian w polityce gospodarczej UE
Unia Europejska podejmuje kolejne działania mające ograniczyć ryzyka wynikające z nadmiernego uzależnienia europejskiego przemysłu od zagranicznych dostawców.
W naszym wcześniejszym artykule z 2 listopada 2026 r. opisaliśmy inicjatywę Francji i Niemiec dotyczącą stworzenia nowego instrumentu umożliwiającego Komisji Europejskiej szybkie ograniczanie dostępu do jednolitego rynku w przypadku poważnych zakłóceń konkurencji.
Propozycja ta koncentruje się przede wszystkim na ochronie europejskiego przemysłu przed negatywnymi skutkami nieuczciwej konkurencji, nadmiernych subsydiów i presji importowej.
Równolegle Komisja Europejska przygotowuje jednak odrębną inicjatywę – DiversifyEU, której celem jest ograniczenie ryzyka wynikającego z koncentracji dostaw strategicznych produktów i surowców w jednym państwie.
Obie inicjatywy wpisują się w szerszą zmianę unijnej polityki gospodarczej, w ramach której bezpieczeństwo dostaw i odporność łańcuchów wartości mają odgrywać coraz większą rolę.
Czym jest DiversifyEU?
29 września 2026 r. Komisja Europejska opublikowała dokument Ares(2026)9192077 dotyczący inicjatywy „Produkty krytyczne – dywersyfikacja łańcuchów dostaw (DiversifyEU)”.
Komisja wskazuje w nim, że europejska gospodarka jest nadmiernie uzależniona od ograniczonej liczby państw dostarczających produkty i surowce niezbędne dla funkcjonowania strategicznych sektorów przemysłu.
Problem dotyczy między innymi surowców krytycznych, materiałów przetworzonych, komponentów wykorzystywanych w czystych technologiach oraz produktów istotnych dla energetyki, obronności, cyberbezpieczeństwa i infrastruktury krytycznej.
W ocenie Komisji dotychczasowe działania, w tym zawieranie umów handlowych i rozwijanie alternatywnych źródeł zaopatrzenia, nie doprowadziły do wystarczająco szybkiego zmniejszenia strategicznych zależności.
DiversifyEU ma zatem nie tylko ułatwiać przedsiębiorstwom zmianę dostawców, ale również stworzyć instrumenty umożliwiające aktywne wspieranie i przyspieszanie tego procesu.
Rozważane rozwiązania obejmują środki handlowe, potencjalnie także celne, wsparcie finansowe dla alternatywnych źródeł zaopatrzenia, rozwój zdolności produkcyjnych w UE oraz mechanizmy agregacji zapotrzebowania na produkty krytyczne.
Komisja chce dokładniej monitorować łańcuchy dostaw
Jednym z istotnych elementów DiversifyEU jest zapowiedź wzmocnienia systemu monitorowania strategicznych zależności europejskiej gospodarki.
W dokumencie z 29 września 2026 r. Komisja wyraźnie wskazuje, że nie przeprowadzono jeszcze kompleksowej analizy pozwalającej ustalić, czy istniejące instrumenty gromadzenia danych są wystarczające do monitorowania krytycznych zagrożeń dla łańcuchów dostaw w UE.
Oznacza to możliwość rozbudowy obecnych mechanizmów pozyskiwania i analizowania informacji o dostawach produktów o strategicznym znaczeniu.
W praktyce takie monitorowanie może obejmować kilka obszarów.
Koncentracja geograficzna dostaw
Komisja może analizować, w jakim stopniu europejscy producenci uzależnieni są od określonych państw w zakresie dostaw surowców, komponentów i technologii.
Istotna będzie nie tylko wielkość importu z danego kierunku, ale także możliwość zastąpienia dostaw alternatywnymi produktami oraz potencjalne konsekwencje ich przerwania.
Identyfikowanie zależności pośrednich
Szczególnego znaczenia może nabrać ustalanie rzeczywistych źródeł dostaw w wieloetapowych łańcuchach wartości.
Przedsiębiorstwo może bowiem nabywać komponent od dostawcy z innego państwa UE, podczas gdy surowce lub kluczowe elementy wykorzystywane do jego produkcji pochodzą z Chin.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa gospodarczego samo ustalenie państwa siedziby bezpośredniego kontrahenta może więc okazać się niewystarczające.
Monitorowanie obchodzenia środków handlowych
Komisja zwraca również uwagę na działania polegające na przekierowywaniu handlu przez państwa trzecie, wykorzystywaniu zagranicznych spółek zależnych, zmianach struktur własnościowych oraz zmianach klasyfikacji taryfowej towarów.
Takie działania mogą ograniczać skuteczność unijnych instrumentów ochronnych i utrudniać rzeczywistą dywersyfikację zaopatrzenia.
Wczesne wykrywanie zagrożeń
Rozbudowa monitorowania ma również umożliwić wcześniejsze identyfikowanie zakłóceń, w szczególności ograniczeń eksportowych, niedoborów produktów krytycznych i innych zdarzeń mogących wpływać na ciągłość produkcji europejskiego przemysłu.
Nowy system wymiany informacji o bezpieczeństwie gospodarczym
DiversifyEU należy również rozpatrywać w kontekście szerszej strategii Komisji przedstawionej 3 grudnia 2025 r. w komunikacie JOIN(2025) 977 final dotyczącym wzmacniania bezpieczeństwa gospodarczego UE.
Komisja zapowiedziała w nim utworzenie Economic Security Information Hub, czyli centrum gromadzenia i analizowania informacji istotnych dla bezpieczeństwa gospodarczego Unii.
Mechanizm ten ma umożliwiać łączenie informacji pochodzących z istniejących systemów monitorowania rynku, organów państw członkowskich oraz innych dostępnych źródeł publicznych i prywatnych.
Przewidziano również monitorowanie przepływów handlowych w sektorach objętych działaniami dywersyfikacyjnymi.
Znaczenie mogą mieć także rozwiązania rozwijane w ramach reformy unijnego systemu celnego, w szczególności EU Customs Data Hub, umożliwiającego szersze wykorzystywanie i wymianę danych handlowych.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie te mechanizmy będą bezpośrednio ustanowione przez DiversifyEU. Stanowią one element szerszego systemu bezpieczeństwa gospodarczego, którego rozwój może wspierać realizację inicjatywy dywersyfikacyjnej.
Czy przedsiębiorstwa będą musiały przekazywać informacje o swoich dostawcach?
To jedna z najważniejszych kwestii z perspektywy przedsiębiorców.
W komunikacie dotyczącym bezpieczeństwa gospodarczego Komisja zapowiedziała analizę możliwości wykorzystania rozporządzenia IMERA (Internal Market Emergency and Resilience Act) do pozyskiwania od przedsiębiorstw działających w sektorach wysokiego ryzyka informacji o ich łańcuchach dostaw.
Analiza ta miała zostać przeprowadzona do III kwartału 2026 r. Komisja przewidziała również możliwość rozważenia dodatkowych instrumentów, jeżeli istniejące rozwiązania okażą się niewystarczające.
W konsekwencji jednym z możliwych kierunków dalszych prac jest zwiększenie zakresu informacji pozyskiwanych od przedsiębiorstw.
W zależności od przyszłych rozwiązań prawnych mogłoby to oznaczać konieczność bardziej szczegółowego identyfikowania źródeł zaopatrzenia, oceny koncentracji dostaw, dokumentowania zależności od określonych państw lub przekazywania informacji organom publicznym.
Na obecnym etapie nie można jednak przesądzić, że DiversifyEU wprowadzi takie obowiązki.
Nie przedstawiono jeszcze projektu przepisów określających, które przedsiębiorstwa miałyby przekazywać informacje, jaki byłby zakres wymaganych danych, z jaką częstotliwością należałoby je raportować ani jakie sankcje mogłyby wiązać się z niewykonaniem obowiązków.
Nie ma również podstaw do przyjęcia, że powstanie powszechny obowiązek ujawniania wszystkich dostawców przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność na rynku UE.
Czy przedsiębiorstwa będą zobowiązane do dywersyfikacji dostaw?
Kolejną otwartą kwestią jest możliwość wprowadzenia rozwiązań mających skłaniać przedsiębiorstwa do ograniczania koncentracji zakupów u dostawców z jednego państwa.
Z dokumentów Komisji wynika, że rozważane są instrumenty handlowe zachęcające do korzystania z alternatywnych źródeł dostaw.
Nie wykluczono również zastosowania środków wspierających rozwój produkcji europejskiej i zakupów od dostawców z innych państw.
Nie jest natomiast przesądzone, czy przyszłe przepisy będą ustanawiały bezpośrednie obowiązki dywersyfikacyjne, czy też Komisja skoncentruje się na instrumentach ekonomicznych i zachętach.
To istotna różnica.
W pierwszym przypadku przedsiębiorcy mogliby zostać zobowiązani do podejmowania określonych działań ograniczających ryzyko. W drugim zmiana dostawców następowałaby przede wszystkim pod wpływem nowych warunków handlowych, kosztów importu lub mechanizmów wsparcia.
Ostateczny model będzie można ocenić dopiero po przedstawieniu projektu.
Jakie branże powinny szczególnie obserwować inicjatywę?
Z dotychczasowych dokumentów wynika, że priorytetowe znaczenie będą miały sektory wykorzystujące strategiczne surowce, technologie oraz komponenty, których dostępność jest niezbędna dla funkcjonowania europejskiego przemysłu.
Potencjalne znaczenie DiversifyEU można rozpatrywać między innymi w odniesieniu do przemysłu motoryzacyjnego, chemicznego, elektronicznego, maszynowego, energetycznego, obronnego oraz producentów baterii i urządzeń wykorzystujących surowce krytyczne.
Nie oznacza to jednak automatycznego objęcia wszystkich przedsiębiorstw z tych branż nowymi obowiązkami.
Komisja nie przedstawiła dotychczas zamkniętego wykazu sektorów, produktów ani kodów CN, do których miałby zastosowanie przyszły instrument.
Istotny będzie stopień strategicznej zależności konkretnych łańcuchów dostaw, a nie wyłącznie przynależność przedsiębiorstwa do określonej branży.
Kiedy pojawią się nowe przepisy i czy będzie to rozporządzenie?
Zgodnie z dokumentem Komisji z 29 września 2026 r. przedstawienie inicjatywy DiversifyEU zaplanowano orientacyjnie na IV kwartał 2026 r.
Komisja zapowiada publikację pakietu w grudniu 2026 r.
Jednym z jego elementów ma być nowy instrument dywersyfikacji handlu, dla którego wskazano art. 207 TFUE jako podstawę prawną, z możliwością zastosowania środków celnych na podstawie art. 31 TFUE.
Rozważane są również działania dotyczące rynku wewnętrznego, dla których właściwy może być art. 114 TFUE.
Prace obejmują przygotowanie instrumentu w formie rozporządzenia UE, jednak dokument konsultacyjny Komisji nie przesądza jeszcze o ostatecznej strukturze prawnej całego pakietu.
Nie jest zatem wykluczone, że DiversifyEU będzie obejmować kilka wzajemnie uzupełniających się instrumentów, w tym rozwiązania legislacyjne oraz działania o charakterze pozalegislacyjnym.
Na 10 listopada 2026 r. nie przedstawiono jeszcze ostatecznego projektu przepisów ani daty ich wejścia w życie.
Zakończony 27 października 2026 r. etap zbierania opinii stanowił element przygotowania inicjatywy, a nie zakończenie procesu legislacyjnego.
Co nowe podejście może oznaczać dla polskich przedsiębiorców?
DiversifyEU sygnalizuje możliwość dalszego przesunięcia unijnej polityki gospodarczej w kierunku aktywnego zarządzania strategicznymi zależnościami w łańcuchach dostaw.
Dla przedsiębiorstw korzystających z importowanych surowców, komponentów i urządzeń może to oznaczać wzrost znaczenia informacji dotyczących rzeczywistego pochodzenia produktów, struktury dostawców oraz możliwości zastąpienia określonych źródeł zaopatrzenia.
W perspektywie przyszłych regulacji szczególnie istotne może okazać się ustalenie, czy przedsiębiorstwo potrafi zidentyfikować zależności występujące nie tylko na poziomie bezpośrednich kontrahentów, ale również we wcześniejszych ogniwach łańcucha wartości.
Jednocześnie nowe instrumenty handlowe mogą wpływać na koszty zakupów, dostępność wybranych produktów oraz opłacalność określonych modeli zaopatrzenia.
Dla części producentów unijnych dywersyfikacja może oznaczać nowe możliwości gospodarcze związane z rozwojem europejskich zdolności produkcyjnych.
Dla innych przedsiębiorstw, w szczególności korzystających z trudnych do zastąpienia importowanych komponentów, może natomiast wiązać się z kosztami dostosowania działalności.
Kluczowe będzie zatem nie tylko ustalenie, jakie produkty zostaną uznane za krytyczne, ale również czy i w jakim zakresie przyszłe regulacje będą nakładały bezpośrednie obowiązki na przedsiębiorstwa.
Przedstawienie pakietu DiversifyEU w grudniu 2026 r. powinno pozwolić na bardziej szczegółową ocenę planowanych rozwiązań, ich zakresu i potencjalnych konsekwencji dla polskiego przemysłu.
Kontakt
Krzysztof Wiński
Partner Zarządzający, T&P Advisory | Thedy & Partners
E-mail: krzysztof.winski@thedy.pl
Tel.: +48 519 506 434
Łukasz Pamuła
Starszy Menedżer, T&P Advisory | Thedy & Partners
E-mail: lukasz.pamula@thedy.pl
Tel.: +48 519 504 779
Materiał ma charakter informacyjny i przedstawia stan prac nad inicjatywą DiversifyEU na 10 listopada 2026 r. Opiera się na dokumentach Komisji Europejskiej, w szczególności Ares(2026)9192077 z 29 września 2026 r. oraz JOIN(2025) 977 final z 3 grudnia 2025 r. Opisane możliwe obowiązki przedsiębiorstw stanowią kierunki rozważanych zmian, a nie obowiązujące wymagania prawne.
Źródła: